ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΠΗ ΠΙΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΗΣ "ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ" ΤΗΝ 1η ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2009
Σεβαστέ πάτερ, αξιότιμε πρόεδρε του σχολείου μας, αγαπητοί και αξιότιμοι πρόεδρε και μέλη του συλλόγου μας, φίλες συμμαθήτριες και φίλοι συμμαθητές, ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μου προσφέρετε να μοιραστώ σήμερα τις σκέψεις μου μαζί σας. Έχουμε ένα κοινό παρελθόν στα ίδια θρανία. Ανεξαρτήτως έτους και κτηρίου αποφοίτησης, όπως μου είπε κάποτε ο Νίκος, εδώ, είναι το DNA της Ελληνικής Παιδείας που μας ενώνει. Είμαστε πνευματικά πολύ ισχυρή ομάδα! Με γνήσια εθνικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά – οποιασδήποτε επιμέρους ιδεολογίας – αντανακλαστικά. Αυτό μας επιτρέπει να αγγίζουμε, πιστεύω με ευθυκρισία, θέματα που μπορεί να είναι ακόμη πληγές ανοιχτές. Ένα τέτοιο θέμα επελέγη και για τη σημερινή μας ευκαιρία. Ο ρόλος του σχολείου στη σύγχρονη ανακατωσούρα της ελληνικής και διεθνούς κατάστασης. Με αφορμή και τα πολύ πρόσφατα γεγονότα. Ας μην θεωρηθεί δασκαλίστικη αυτή η μικρή ομιλία. Ούτε στους πρώην μαθητές μου εδώ μέσα δε μιλώ ως δάσκαλος. Αυτά έχουν παρέλθει.
Λοιπόν, τέτοια σφαίρα διαρκείας δεν έχει φύγει, πιστεύω, ποτέ από πιστόλι! Και τόση θολούρα στη σκέψη δε δικαιολογείται ούτε από τα τόσα καπνογόνα, δακρυγόνα κτλ. Και τέτοιες πολιτικές ερμηνείες κρότου – λάμψης δεν μνημονεύονται πουθενά. Ήταν βέβαια κάτι που ανάλογα με τα πιστεύω και τις ευαισθησίες το ζήσαμε διαφορετικά ο καθένας. Αλλά και καθένας ξεχωριστά, με πολλές διαφοροποιήσεις το βίωσε και με πολλές εναλλαγές συναισθημάτων. Είδαμε μια κοινωνία με σβησμένες τις μηχανές. Μια αστυνομία που δεν έχει εξασκηθεί στην ψύχραιμη διαχείριση της απόγνωσης. Μια νεολαία που δεν έχει οράματα και ιδέες και έπιασε από κάτω ό,τι βρήκε: πέτρες και ξύλα. Μαθητές που δεν έχουν αγωνιστεί για τίποτε ως τώρα και δεν είχαν φωνάξει, παρεκτός για τα πέναλτις που δε δίνονται. Γι’ αυτό μια σφαίρα έφτανε για να σκοτώσει το σύστημα.
Έπειτα, πώς το χειρίστηκαν όλο αυτό κάποιοι; Το κράτος, με αμηχανία ψάλτη που του κλείσανε τα φώτα: απλώς έβηξε. Τα άλλα κόμματα έβηξαν λίγο παραπάνω. Γιατί έτσι πρέπει. Τα μέσα το γιόρτασαν, γιατί χρόνια είχαν να διοργανώσουν τέτοιο ανέξοδο μπαζάρ. Το πώς το αντιμετώπισαν βέβαια κάποιοι δεν αφαιρεί ολότελα κάποια γνήσια χαρακτηριστικά αυτής της αντίδρασης. Θέλουμε μαθητές κινητοποιημένους, κοινωνία σε εγρήγορση. Και είχε αρκετές καλές στιγμές και κάπου κάπου υγιή προβληματισμό αυτή η κίνηση. Κάποιοι βολεύονταν με το παράλληλο αναρχικό πανηγύρι και δε δίσταζαν επί ημέρες να το ανατροφοδοτούν. Η λαϊκή, λοιπόν, νεανική, μαθητική, κοινωνική – όπως κι αν την πούμε – εξέγερση κράτησε πολύ λίγο. Πολύ λίγο για να την πούμε εξέγερση. Συγχωρέστε με, εγώ θα την πω ξέσπασμα. Με αιτία βέβαια, με αιτίες πολλές και σοβαρές και αφορμές συνεχείς και ίσως συνεχιζόμενες. Έπειτα όλο αυτό σταμάτησε, σταμάτησε άξαφνα και ο προβληματισμός όλων των δημαγωγών. Λες και σχόλασε η λαϊκή αγορά και τα μαζέψανε όλοι. Σχόλασαν πια και οι πάτρωνες που μετέτρεπαν με τέλεια σκηνοθεσία τα αυθόρμητα σε υποκινημένα. Το πράγμα μαζεύτηκε, που λένε, λόγω κούρασης ή της ανάγκης που είχαμε να νιώσουμε και λίγο από το κλίμα των Χριστουγέννων που είχε στραβώσει. Το κλίμα της αγοράς των Χριστουγέννων δηλαδή. Όχι της Γέννησης του Χριστού!
Κι ύστερα απ’ όλα αυτά, απέμεινε στους γονείς και τους δασκάλους να αποσυμβολίσουν στα παιδιά το πολύ ή το κάτι απ’ όσα έγιναν. Για να μην στραβώσουν ολότελα οι ψυχές τους τώρα που βρίσκονται στην πιο επικίνδυνη στροφή της ηλικίας τους και να μην καταφέρονται αναίτια και κυρίως αναποτελεσματικά κατ’ εκείνου που νομίζει ο καθένας τους για εχθρό ή που του δείχνουν για εχθρό. Γιατί τα παιδιά μας ξαναγύρισαν στο σπίτι, στο σχολείο, στη διασκέδασή τους, στα κινητά τους, στις online παρέες τους. Αν ξέχασαν ό,τι έγινε, είναι απογοητευτικό. Αν δεν κατάλαβαν τι έγινε, είναι επικίνδυνο.
Και για να το καταλάβουμε εμείς και τα παιδιά μας πρέπει να δούμε σε τι σκηνικό, εντόπιο και παγκόσμιο, συμβαίνουν όλα αυτά. Μου λέει κάποιος πρόσφατα: η κοινωνία μας είναι της μόδας. - Γιατί το λες, του είπα. - Γιατί έχει το χρώμα του σάπιου μήλου, μου λέει γελώντας. Η κρίση γεμίζει ανασφάλεια τους ανθρώπους και βεβαίως επηρεάζει τα παιδιά. Στηριχτήκαμε πολύ σ’ ένα σύστημα που καταρρέει και παίρνει μαζί του τα όνειρά μας. Επειδή πάγωσε το χαμόγελο στα χείλη των χρηματιστών και των τραπεζιτών, τρόμαξε όλη η δυτική ανθρωπότητα. Να δείτε που ο τρίτος κόσμος θα πάρει το αίμα του πίσω· θα στέλνει χαμόγελο και απλότητα ως ανθρωπιστική βοήθεια στη δύση! Ο ανερμήνευτος καταναλωτισμός δεν αδειάζει μόνο τις τσέπες των ανθρώπων· κονταίνει την έννοια του «είμαι», πλαταίνει επικίνδυνα την έννοια του «έχω» και μάλιστα χωρίς να έχω. Η γενιά μας ξέχασε τι σημαίνει ολιγάρκεια και αποταμίευση, οι νέες γενιές δεν το ξέχασαν, απλώς δεν ξέρουν τι είναι. Η τηλεοπτική πραγματικότητα, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων που είναι το μαξιλαράκι στη συνείδησή μας, λειτουργεί ως μυσταγωγός της ελαφρότητας, του ευτελισμένου έρωτα και της χειραγώγησης. Παράλληλα, αφαιρεί ταχυδακτυλουργικά όλο το αλάτι της κοινωνίας –άλλωστε ειδήσεις καλές δεν υπάρχουν πια- κι εμείς, τραγικοί ζητιάνοι της πληροφορίας και της δήθεν επικοινωνίας, αρκούμαστε στις ειδήσεις-πασατέμπο.
Κι η πολιτεία, χρόνια τώρα, αναζητά εκπαιδευτικό προσανατολισμό. Παιδεία δημοσίων σχέσεων, κονδυλίων, προσωπικών επιδιώξεων, πειραματισμών, γενικών εξαγγελιών, αλλαγών -περιέργως πάντα επί τα χείρω- δεν είναι παιδεία. Αυτή η κατάσταση δυστυχώς παρασέρνει πολλούς από τους δασκάλους στην ολιγωρία, πολλούς γονείς σε κακή διαχείριση των ζητημάτων αγωγής για τα παιδιά τους, τους μαθητές σε μετατροπή του σχολικού τους χρόνου σε χρόνο ελεύθερης απασχόλησης και ευέλικτης συμπεριφοράς.
Και τώρα τελευταία, το σύστημα αναζητά νέο οικονομικό μοντέλο που θα μπορούσε να κινήσει τα όνειρα των ανθρώπων χωρίς αναταράξεις. Το αδιέξοδο που οδήγησε τους πολίτες, τα κράτη και τους οργανισμούς να υψώσουν σημαία πανικού, θα αγγίξει σύντομα και τα παιδιά μας. Αυτά τα παιδιά, που άλλοι από συμφέρον και άλλοι από ελπίδα – σ’ αυτούς κι εμείς – λέμε ότι είναι προβληματισμένα και όχι προβληματικά, στέκουν απέναντί μας στην τάξη ή στον καναπέ στο σπίτι μας και περιμένουν. Όχι την απολογία μας, αλλά μια κουβέντα αλήθειας και προοπτικής. Σ’ αυτό το θλιβερό τοπίο όπου η αλήθεια λοιδορείται και αποσιωπάται, το γενικευμένο ψέμα της ευδαιμονίας έχει δηλητηριάσει την παιδική ψυχή. Αλλά ποτέ δεν θα την ξεγελάσει. Την πνευματικότητα ως αντίδοτο στην υλιστική προσέγγιση της ζωής και την αληθινή παιδεία πρέπει να βάλουμε μπροστά και, αφού τα προσλάβουμε εμείς οι ίδιοι πρώτα, να τα δωρίσουμε έπειτα στους μικρότερους.
Κι όσοι έχουμε παιδιά στο σπίτι ή το σχολείο, αδέλφια μικρότερα, ξαδέλφια, ανίψια, φίλους και γνωστούς στη μαθητική ηλικία, πρέπει να είμαστε γι’ αυτούς σχολείο ολοήμερο. Ζωντανή παιδεία γνώσης, σωστής αντίδρασης, ευαισθησίας, πρωτοβουλίας, αληθινής ελευθερίας και πίστης. Να ακούμε συνεχώς τα παιδιά μας, να είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε ό,τι πιο απίθανο, να αισθανθούμε ή να διαισθανθούμε κάθε μεταβολή απάνω τους και κάθε πρόβλημά τους να μας απασχολήσει. Πρέπει να μιλούν τα παιδιά για να ξέρουμε τι σκέφτονται. Αυτό σημαίνει αγρύπνια τέτοια που δείχναμε όταν ήταν μωρά. Μην τα αφήνουμε έκθετα στην υπερδύναμη της τηλεόρασης και των life style ή gossip εντύπων.
Σ’ αυτό το δρόμο χρειάζεται και η κοινωνία το σχολείο. Πάντα φρέσκο, με υγιή προσανατολισμό, να συναντά το βλέμμα των μαθητών και να προσέχει το βήμα τους. Ο δάσκαλος φεύγει το πρωί από το σπίτι του και πηγαίνει στο σπίτι του, ο μαθητής φεύγει από το σπίτι του και πάει στους φίλους του. Είναι εν δυνάμει το καλύτερο περιβάλλον εργασίας. Τι το χαλάει; Ο κουρασμένος και απογοητευμένος καθηγητής που βλέπει στο πρόσωπο των μαθητών του τους διώκτες της ηρεμίας του, ο μαθητής που βλέπει στο πρόσωπο του δασκάλου του τον Ιαβέρη, κι ένα σύστημα που ξεπούλησε πριν πολλά χρόνια τη γνώση και τις αξίες και αγόρασε φτηνά βιβλία και πληροφορίες. Ένα σύστημα που ευτελίζεται για να το αντέξουν δήθεν οι φιλοξενούμενοι αλλοεθνείς μαθητές και βγαίνει γυμνό από αξίες στο παγκόσμιο παζάρι.
Τώρα που έχουμε επανεκκίνηση του διαλόγου για το σχολείο που θέλουμε, ας μιλήσουμε λίγο όχι για νέα δομή ούτε για νέο εξεταστικό. Μόνο για το κλίμα αγωγής που ονειρευόμαστε και που κάθε δάσκαλος θέλει να γίνει καθημερινότητα όχι μόνο στα σχολεία της χώρας αλλά και στα σπίτια μας. Πολλά από αυτά δεν προβλέπονται ούτε θα προβλεφθούν ποτέ από επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Βλέπετε, πριν αυτό σχεδιαστεί, ήδη μαλώνουν για το ποιος θα το παρουσιάσει. Και πριν ακόμη ξεκινήσει ο διάλογος, οι καθηγητές αποχώρησαν. Έτσι, νομίζω, στέλνουν στο διάλογο (μήπως για να συζητηθούν και να αμφισβητηθούν;) τα βαριά χαρτιά της παιδείας μας, όπως τα μαθήματα των θρησκευτικών και της ιστορίας στο σχολείο!
Πρέπει να παλέψουμε για να κρατήσουμε ζωντανό το σχολείο εμείς οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές και τα παιδιά μας, οι μαθητές. Καθημερινή συνεργασία απαλλαγμένη από τις ex cathedra αγκυλώσεις από τη μια, και τις μαθητικές και παιδιάστικες αρνήσεις που υπονομεύουν τη μάθηση από την άλλη. Όταν χάθηκε η φαντασία και η έμπνευση από τους δασκάλους, στέρεψε αμέσως το ενδιαφέρον των μαθητών. Στην Πετρούπολη είχαμε ένα δάσκαλο στο δημοτικό που μας έμαθε γεωμετρία στους δρόμους και τις πλατείες και στις χωμάτινες αλάνες, χαράζοντας σχήματα. Σήμερα υπάρχουν ασφαλώς άλλοι τρόποι και άλλες αλάνες, ψηφιακές ας πούμε, για να μπορέσει ο εκπαιδευτικός να βγει μπροστά.
Έπειτα, το σχολείο πρέπει να αποκτήσει ατμόσφαιρα. Κλίμα εμπιστοσύνης και σεβασμού που καλλιεργείται με την εκδήλωση αληθινού ενδιαφέροντος από την πλευρά του σχολείου προς τους μαθητές και το σπίτι τους. Σοκάρουν τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι μισοί περίπου μαθητές έχουν κάποιο σημαντικό πρόβλημα υγείας, αυτοί ή μέλος της οικογένειάς τους, ή πρόβλημα οικονομικό, ψυχολογικό, σχέσεων γονέων, μαθησιακό ή άλλο. Απέναντι σ’ αυτά τα παιδιά η παράδοση του μαθήματος και η εξέταση ή τα διαγωνίσματα δε φτάνουν ή δε λένε τίποτε. Το σχολείο γι’ αυτά είναι η μεγαλύτερη και ασφαλέστερη δυνατότητα να πολεμήσουν τις αντιξοότητες και να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Η συνηθισμένη αντιμετώπιση από τους καθηγητές είναι δυστυχώς κάπως σαν το δίκαιο του αντιπεπονθότος: ο καλός μαθητής και προσεκτικός σημαίνει βαθμός καλός· κακός μαθητής και ευέξαπτος, αντιδραστικός, με εφηβεία ταραγμένη σημαίνει κακός βαθμός. Το χειρότερο όμως είναι ότι ταυτόχρονα σημαίνει και παραίτηση του δασκάλου από την προσπάθεια γι’ αυτόν τον μαθητή. Αυτό το παράπονο το βγάζουν συχνά οι μαθητές αυτής της κατηγορίας. Δυστυχώς το σχολείο, εγκλωβισμένο στο βασικό στόχο της επιτυχίας στην Γ/θμια εκπαίδευση, αδυνατεί να παρακολουθήσει τις ανθρώπινες πτυχές και τις ψυχολογικές αιτίες της λεγόμενης ανεπάρκειας κάποιων μαθητών.
Πρέπει να καταφέρουμε αυτό που λέγεται πρόχειρα και εύκολα αξιολόγηση να μην είναι μόνο βαθμολόγηση αλλά ένας συνεχής έλεγχος της δυνατότητας που έχουμε να επικοινωνούμε και να βοηθάμε τα παιδιά σε όλα. Και μια συνεχής ανατροφοδότηση και προσαρμογή στόχων. Με ανθρώπους έχουμε να κάνουμε. Και να ελέγχεται όχι μόνο η επίδοση στο διαγώνισμα αλλά η ανταπόκριση στο κάλεσμα του καθηγητή και των συμμαθητών ώστε να δημιουργηθεί ατμόσφαιρα θετική και συνθήκες ελευθερίας. Ρωτήστε τους μαθητές - ιδίως των μεγάλων τάξεων – να δείτε τι τους πνίγει· τους πνίγει αυτό ακριβώς που τους πνίγει συνήθως και στο σπίτι: άλλοτε η αδιαφορία, άλλοτε η πίεση του χρόνου, η συμβατικότητα, ο εγκλωβισμός στο σύστημα.
Φίλες και φίλοι, αποφοιτήσαμε από ένα σχολείο που κράτησε από τη χρονιά της ίδρυσης ως τις μέρες μας το κλίμα αγάπης και το ανιδιοτελές ενδιαφέρον ζωντανό. Όταν το διάλειμμα, οι εκδρομές, οι γιορτές, η ζεστή επικοινωνία με τους γονείς είναι τόσο σημαντικό όσο και αυτό που γίνεται στις αίθουσες κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, τότε δικαίως είμαστε εδώ σήμερα και καυχιόμαστε ότι δεχτήκαμε ευλογία μεγάλη από το Θεό. Και τουλάχιστον ως γονείς, έπειτα ως εκπαιδευτικοί οφείλουμε να την επιστρέψουμε στα παιδιά που έρχονται να αποθέσουν σε μας την ελπίδα τους· προσφέροντας στην εκπαίδευση οφείλουμε να έχουμε την ελπίδα ότι θα φανούμε αντάξιοι των παιδιών μας. Προσφέροντας μέσα από την Ελληνική Παιδεία αυτή η ελπίδα γίνεται πίστη ακράδαντη ότι θα το πετύχουμε.
Ευχαριστώ πολύ
