Δεν ξέρω πόσοι Έλληνες έμαθαν ότι ο Πρωθυπουργός μας επισκέφθηκε τον αξιότιμο καθηγητή κ। Εμμ। Κριαρά στη Θεσσαλονίκη για να ακούσει τις απόψεις του περί παιδείας. Μεταξύ άλλων, λοιπόν, ο κ. Κριαράς ζήτησε από τον Πρωθυπουργό να καταργήσει τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο γυμνάσιο, διότι, όπως είπε κατά λέξη «Η ταυτόχρονη διδασκαλία Νέων και Αρχαίων Ελληνικών στην πράξη προκαλεί σύγχυση, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι μαθητές να είναι γλωσσικά ακατάρτιστοι» και συνέχισε παραπέμποντάς τον σε γραπτά μαθητών για να αντιληφθεί «το μέγεθος της γλωσσικής σύγχυσης»! Στο ρεπορτάζ μάλιστα της εφημερίδας, (Καθημερινή, 27-10) αναφέρεται ότι ο Πρωθυπουργός έδειξε να συμφωνεί με τις επιστημονικές απόψεις του ομότιμου καθηγητή.Σέβομαι την ιστορία και την προσφορά του καθηγητή κ. Κριαρά, όμως αναρωτιέμαι ποιος είναι ο στόχος αυτής της πρωτοβουλίας, καθώς γνωρίζουμε ότι η σωστή διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών όχι μόνο δεν οδηγεί σε σύγχυση, αλλά, 1ον βοηθά στη χρήση και κατανόηση των νέων ελληνικών, με την εις βάθος χρόνου διερεύνηση της σημασίας των λέξεων, 2ον ερμηνεύει τρόπους γραφής και έκφρασης λέξεων και τύπων της νέας ελληνικής, των οποίων τη μορφή χωρίς τη βοήθεια και γνώση της αρχαίας δε θα μπορούσαμε να κάνουμε κατανοητή στους μαθητές (παραδείγματα πολλά, ιδίως με το φαινόμενο της δάσυνσης), 3ον εμπλουτίζει το λεξιλόγιο με ζωντανούς ακόμη τύπους της αρχαίας, τους οποίους οι μαθητές χαίρονται να σημειώνουν και να χρησιμοποιούν εφεξής, 4ον επαναφέρει λέξεις με βαρύ ωφέλιμο φορτίο νοήματος, που η σύγχρονη μίζερη νεοελληνική πραγματικότητα αλλοίωσε βάναυσα, 5ον βοηθά στην κατανόηση κάποιων αρχαίων κειμένων που, όπως και να το κάνουμε, δε μεταφέρονται στη νέα ελληνική χωρίς να χάσουν κάτι από το νόημά τους, 6ον φέρνει τους μαθητές μας πιο κοντά στον πλούτο της γλώσσας των λειτουργικών κειμένων της εκκλησίας μας και των κειμένων των πατέρων. Όλα τα παραπάνω δε νομίζω ότι δικαιολογούν στο ελάχιστο την άποψη περί ευθύνης των αρχαίων ελληνικών για τη γλωσσική ένδεια και σύγχυση των ημερών μας· το αντίθετο, αναστέλλει το φαινόμενο και προκαλεί, έστω και από περιέργεια, τους μαθητές να ανακαλύπτουν τη δυναμική της γλώσσας μας. Δεν επιβεβαιώνεται, επίσης, σε καμιά έρευνα η ευθύνη της ταυτόχρονης διδασκαλίας της αρχαίας και της νέας για τη γλωσσική ένδεια ή τη σύγχυση ή την έλλειψη γλωσσικής κατάρτισης των νέων. Μάλλον υποβαθμίζεται και υποτιμάται η ικανότητα των μαθητών μας να κατανοούν και να μαθαίνουν πάνω από μια γλώσσα, ή γλωσσικό κώδικα. Όπως ακριβώς και η ταυτόχρονη εκμάθηση ξένων γλωσσών – και όχι μόνο μιας – δεν αποτελεί κώλυμα για την άρτια γλωσσική έκφραση. Αλίμονο αν επιστρέψουμε στη λογική της ήσσονος προσπάθειας. Τι να πούμε τότε για την αρνητική επίδραση των τηλεοπτικών προγραμμάτων, της βάναυσης κακομεταχείρισης της γλώσσας σε αρκετά επίσημα χείλη της πολιτικής, καλλιτεχνικής, δημοσιογραφικής οικογένειας; Τι να πούμε για την αρνητική επίδραση των κάθε λογής νέων μορφών επικοινωνίας μέσω των κινητών, των συστημάτων πληροφορικής που υιοθέτησαν οι νέοι μας; Οι νέοι μας έχουν αποδείξει ότι και τα αρχαία μπορούν να μαθαίνουν, και σωστά ελληνικά να μιλούν, αν θέλουν (το αποδεικνύουν οι έφηβοι βουλευτές μας), και στα greeklish να συνεννοούνται, και την argot τους να θεραπεύουν, και στα αγγλογαλλικά τους να θριαμβεύουν! Μήπως άλλα κρύβονται πίσω από αυτές τις προτάσεις; Μήπως επιπόλαιη ερμηνεία του φαινομένου της γλωσσικής ένδειας;Μήπως αν αφήσουμε τα αρχαία ελληνικά για το λύκειο, τα σπρώχνουμε ακόμη περισσότερο στην υποβάθμιση και την εγκατάλειψη, αφού γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει μάθημα γενικής παιδείας σ’ αυτή τη βαθμίδα; Θα μπορούσαμε, σίγουρα, να συζητήσουμε τρόπους καλύτερης διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής στα σχολεία μας, καλύτερης προετοιμασίας και επιμόρφωσης των δασκάλων και καθηγητών. Θα μπορούσαμε να προτείνουμε συγγραφή νέων βιβλίων, αναπροσαρμογή ξεπερασμένων τρόπων αξιολόγησης των γνώσεων των μαθητών, διδασκαλία με τη χρήση των νέων τεχνολογιών που είναι ιδιαίτερα φιλικές και συμβατές με την αρχαία ελληνική· ναι! Όμως, προς Θεού, όχι κατάργηση των αρχαίων επειδή νομίζουμε ότι προκαλούν σύγχυση! Νομίζω ότι δεν πρέπει να προχωρήσει άλλο η αμφισβήτηση της προσφοράς των αρχαίων ελληνικών στην παιδεία μας. Αρκετά ταλαιπωρήσαμε την παιδεία μας και τα παιδιά μας πιστεύοντας ότι δεν είναι ικανά να πετυχαίνουν στα λίγο πιο δύσκολα. Δεν πρέπει να το δεχτούν αυτό ούτε οι διδάσκοντες, ούτε οι ίδιοι οι μαθητές, ούτε οι γονείς, ούτε το Υπουργείο Παιδείας.
२८ Οκτωβρίου 2009
Πέμπτη 9 Δεκεμβρίου 2010
Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2009
ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ
ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΠΗ ΠΙΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΗΣ "ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ" ΤΗΝ 1η ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2009
Σεβαστέ πάτερ, αξιότιμε πρόεδρε του σχολείου μας, αγαπητοί και αξιότιμοι πρόεδρε και μέλη του συλλόγου μας, φίλες συμμαθήτριες και φίλοι συμμαθητές, ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μου προσφέρετε να μοιραστώ σήμερα τις σκέψεις μου μαζί σας. Έχουμε ένα κοινό παρελθόν στα ίδια θρανία. Ανεξαρτήτως έτους και κτηρίου αποφοίτησης, όπως μου είπε κάποτε ο Νίκος, εδώ, είναι το DNA της Ελληνικής Παιδείας που μας ενώνει. Είμαστε πνευματικά πολύ ισχυρή ομάδα! Με γνήσια εθνικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά – οποιασδήποτε επιμέρους ιδεολογίας – αντανακλαστικά. Αυτό μας επιτρέπει να αγγίζουμε, πιστεύω με ευθυκρισία, θέματα που μπορεί να είναι ακόμη πληγές ανοιχτές. Ένα τέτοιο θέμα επελέγη και για τη σημερινή μας ευκαιρία. Ο ρόλος του σχολείου στη σύγχρονη ανακατωσούρα της ελληνικής και διεθνούς κατάστασης. Με αφορμή και τα πολύ πρόσφατα γεγονότα. Ας μην θεωρηθεί δασκαλίστικη αυτή η μικρή ομιλία. Ούτε στους πρώην μαθητές μου εδώ μέσα δε μιλώ ως δάσκαλος. Αυτά έχουν παρέλθει.
Λοιπόν, τέτοια σφαίρα διαρκείας δεν έχει φύγει, πιστεύω, ποτέ από πιστόλι! Και τόση θολούρα στη σκέψη δε δικαιολογείται ούτε από τα τόσα καπνογόνα, δακρυγόνα κτλ. Και τέτοιες πολιτικές ερμηνείες κρότου – λάμψης δεν μνημονεύονται πουθενά. Ήταν βέβαια κάτι που ανάλογα με τα πιστεύω και τις ευαισθησίες το ζήσαμε διαφορετικά ο καθένας. Αλλά και καθένας ξεχωριστά, με πολλές διαφοροποιήσεις το βίωσε και με πολλές εναλλαγές συναισθημάτων. Είδαμε μια κοινωνία με σβησμένες τις μηχανές. Μια αστυνομία που δεν έχει εξασκηθεί στην ψύχραιμη διαχείριση της απόγνωσης. Μια νεολαία που δεν έχει οράματα και ιδέες και έπιασε από κάτω ό,τι βρήκε: πέτρες και ξύλα. Μαθητές που δεν έχουν αγωνιστεί για τίποτε ως τώρα και δεν είχαν φωνάξει, παρεκτός για τα πέναλτις που δε δίνονται. Γι’ αυτό μια σφαίρα έφτανε για να σκοτώσει το σύστημα.
Έπειτα, πώς το χειρίστηκαν όλο αυτό κάποιοι; Το κράτος, με αμηχανία ψάλτη που του κλείσανε τα φώτα: απλώς έβηξε. Τα άλλα κόμματα έβηξαν λίγο παραπάνω. Γιατί έτσι πρέπει. Τα μέσα το γιόρτασαν, γιατί χρόνια είχαν να διοργανώσουν τέτοιο ανέξοδο μπαζάρ. Το πώς το αντιμετώπισαν βέβαια κάποιοι δεν αφαιρεί ολότελα κάποια γνήσια χαρακτηριστικά αυτής της αντίδρασης. Θέλουμε μαθητές κινητοποιημένους, κοινωνία σε εγρήγορση. Και είχε αρκετές καλές στιγμές και κάπου κάπου υγιή προβληματισμό αυτή η κίνηση. Κάποιοι βολεύονταν με το παράλληλο αναρχικό πανηγύρι και δε δίσταζαν επί ημέρες να το ανατροφοδοτούν. Η λαϊκή, λοιπόν, νεανική, μαθητική, κοινωνική – όπως κι αν την πούμε – εξέγερση κράτησε πολύ λίγο. Πολύ λίγο για να την πούμε εξέγερση. Συγχωρέστε με, εγώ θα την πω ξέσπασμα. Με αιτία βέβαια, με αιτίες πολλές και σοβαρές και αφορμές συνεχείς και ίσως συνεχιζόμενες. Έπειτα όλο αυτό σταμάτησε, σταμάτησε άξαφνα και ο προβληματισμός όλων των δημαγωγών. Λες και σχόλασε η λαϊκή αγορά και τα μαζέψανε όλοι. Σχόλασαν πια και οι πάτρωνες που μετέτρεπαν με τέλεια σκηνοθεσία τα αυθόρμητα σε υποκινημένα. Το πράγμα μαζεύτηκε, που λένε, λόγω κούρασης ή της ανάγκης που είχαμε να νιώσουμε και λίγο από το κλίμα των Χριστουγέννων που είχε στραβώσει. Το κλίμα της αγοράς των Χριστουγέννων δηλαδή. Όχι της Γέννησης του Χριστού!
Κι ύστερα απ’ όλα αυτά, απέμεινε στους γονείς και τους δασκάλους να αποσυμβολίσουν στα παιδιά το πολύ ή το κάτι απ’ όσα έγιναν. Για να μην στραβώσουν ολότελα οι ψυχές τους τώρα που βρίσκονται στην πιο επικίνδυνη στροφή της ηλικίας τους και να μην καταφέρονται αναίτια και κυρίως αναποτελεσματικά κατ’ εκείνου που νομίζει ο καθένας τους για εχθρό ή που του δείχνουν για εχθρό. Γιατί τα παιδιά μας ξαναγύρισαν στο σπίτι, στο σχολείο, στη διασκέδασή τους, στα κινητά τους, στις online παρέες τους. Αν ξέχασαν ό,τι έγινε, είναι απογοητευτικό. Αν δεν κατάλαβαν τι έγινε, είναι επικίνδυνο.
Και για να το καταλάβουμε εμείς και τα παιδιά μας πρέπει να δούμε σε τι σκηνικό, εντόπιο και παγκόσμιο, συμβαίνουν όλα αυτά. Μου λέει κάποιος πρόσφατα: η κοινωνία μας είναι της μόδας. - Γιατί το λες, του είπα. - Γιατί έχει το χρώμα του σάπιου μήλου, μου λέει γελώντας. Η κρίση γεμίζει ανασφάλεια τους ανθρώπους και βεβαίως επηρεάζει τα παιδιά. Στηριχτήκαμε πολύ σ’ ένα σύστημα που καταρρέει και παίρνει μαζί του τα όνειρά μας. Επειδή πάγωσε το χαμόγελο στα χείλη των χρηματιστών και των τραπεζιτών, τρόμαξε όλη η δυτική ανθρωπότητα. Να δείτε που ο τρίτος κόσμος θα πάρει το αίμα του πίσω· θα στέλνει χαμόγελο και απλότητα ως ανθρωπιστική βοήθεια στη δύση! Ο ανερμήνευτος καταναλωτισμός δεν αδειάζει μόνο τις τσέπες των ανθρώπων· κονταίνει την έννοια του «είμαι», πλαταίνει επικίνδυνα την έννοια του «έχω» και μάλιστα χωρίς να έχω. Η γενιά μας ξέχασε τι σημαίνει ολιγάρκεια και αποταμίευση, οι νέες γενιές δεν το ξέχασαν, απλώς δεν ξέρουν τι είναι. Η τηλεοπτική πραγματικότητα, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων που είναι το μαξιλαράκι στη συνείδησή μας, λειτουργεί ως μυσταγωγός της ελαφρότητας, του ευτελισμένου έρωτα και της χειραγώγησης. Παράλληλα, αφαιρεί ταχυδακτυλουργικά όλο το αλάτι της κοινωνίας –άλλωστε ειδήσεις καλές δεν υπάρχουν πια- κι εμείς, τραγικοί ζητιάνοι της πληροφορίας και της δήθεν επικοινωνίας, αρκούμαστε στις ειδήσεις-πασατέμπο.
Κι η πολιτεία, χρόνια τώρα, αναζητά εκπαιδευτικό προσανατολισμό. Παιδεία δημοσίων σχέσεων, κονδυλίων, προσωπικών επιδιώξεων, πειραματισμών, γενικών εξαγγελιών, αλλαγών -περιέργως πάντα επί τα χείρω- δεν είναι παιδεία. Αυτή η κατάσταση δυστυχώς παρασέρνει πολλούς από τους δασκάλους στην ολιγωρία, πολλούς γονείς σε κακή διαχείριση των ζητημάτων αγωγής για τα παιδιά τους, τους μαθητές σε μετατροπή του σχολικού τους χρόνου σε χρόνο ελεύθερης απασχόλησης και ευέλικτης συμπεριφοράς.
Και τώρα τελευταία, το σύστημα αναζητά νέο οικονομικό μοντέλο που θα μπορούσε να κινήσει τα όνειρα των ανθρώπων χωρίς αναταράξεις. Το αδιέξοδο που οδήγησε τους πολίτες, τα κράτη και τους οργανισμούς να υψώσουν σημαία πανικού, θα αγγίξει σύντομα και τα παιδιά μας. Αυτά τα παιδιά, που άλλοι από συμφέρον και άλλοι από ελπίδα – σ’ αυτούς κι εμείς – λέμε ότι είναι προβληματισμένα και όχι προβληματικά, στέκουν απέναντί μας στην τάξη ή στον καναπέ στο σπίτι μας και περιμένουν. Όχι την απολογία μας, αλλά μια κουβέντα αλήθειας και προοπτικής. Σ’ αυτό το θλιβερό τοπίο όπου η αλήθεια λοιδορείται και αποσιωπάται, το γενικευμένο ψέμα της ευδαιμονίας έχει δηλητηριάσει την παιδική ψυχή. Αλλά ποτέ δεν θα την ξεγελάσει. Την πνευματικότητα ως αντίδοτο στην υλιστική προσέγγιση της ζωής και την αληθινή παιδεία πρέπει να βάλουμε μπροστά και, αφού τα προσλάβουμε εμείς οι ίδιοι πρώτα, να τα δωρίσουμε έπειτα στους μικρότερους.
Κι όσοι έχουμε παιδιά στο σπίτι ή το σχολείο, αδέλφια μικρότερα, ξαδέλφια, ανίψια, φίλους και γνωστούς στη μαθητική ηλικία, πρέπει να είμαστε γι’ αυτούς σχολείο ολοήμερο. Ζωντανή παιδεία γνώσης, σωστής αντίδρασης, ευαισθησίας, πρωτοβουλίας, αληθινής ελευθερίας και πίστης. Να ακούμε συνεχώς τα παιδιά μας, να είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε ό,τι πιο απίθανο, να αισθανθούμε ή να διαισθανθούμε κάθε μεταβολή απάνω τους και κάθε πρόβλημά τους να μας απασχολήσει. Πρέπει να μιλούν τα παιδιά για να ξέρουμε τι σκέφτονται. Αυτό σημαίνει αγρύπνια τέτοια που δείχναμε όταν ήταν μωρά. Μην τα αφήνουμε έκθετα στην υπερδύναμη της τηλεόρασης και των life style ή gossip εντύπων.
Σ’ αυτό το δρόμο χρειάζεται και η κοινωνία το σχολείο. Πάντα φρέσκο, με υγιή προσανατολισμό, να συναντά το βλέμμα των μαθητών και να προσέχει το βήμα τους. Ο δάσκαλος φεύγει το πρωί από το σπίτι του και πηγαίνει στο σπίτι του, ο μαθητής φεύγει από το σπίτι του και πάει στους φίλους του. Είναι εν δυνάμει το καλύτερο περιβάλλον εργασίας. Τι το χαλάει; Ο κουρασμένος και απογοητευμένος καθηγητής που βλέπει στο πρόσωπο των μαθητών του τους διώκτες της ηρεμίας του, ο μαθητής που βλέπει στο πρόσωπο του δασκάλου του τον Ιαβέρη, κι ένα σύστημα που ξεπούλησε πριν πολλά χρόνια τη γνώση και τις αξίες και αγόρασε φτηνά βιβλία και πληροφορίες. Ένα σύστημα που ευτελίζεται για να το αντέξουν δήθεν οι φιλοξενούμενοι αλλοεθνείς μαθητές και βγαίνει γυμνό από αξίες στο παγκόσμιο παζάρι.
Τώρα που έχουμε επανεκκίνηση του διαλόγου για το σχολείο που θέλουμε, ας μιλήσουμε λίγο όχι για νέα δομή ούτε για νέο εξεταστικό. Μόνο για το κλίμα αγωγής που ονειρευόμαστε και που κάθε δάσκαλος θέλει να γίνει καθημερινότητα όχι μόνο στα σχολεία της χώρας αλλά και στα σπίτια μας. Πολλά από αυτά δεν προβλέπονται ούτε θα προβλεφθούν ποτέ από επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Βλέπετε, πριν αυτό σχεδιαστεί, ήδη μαλώνουν για το ποιος θα το παρουσιάσει. Και πριν ακόμη ξεκινήσει ο διάλογος, οι καθηγητές αποχώρησαν. Έτσι, νομίζω, στέλνουν στο διάλογο (μήπως για να συζητηθούν και να αμφισβητηθούν;) τα βαριά χαρτιά της παιδείας μας, όπως τα μαθήματα των θρησκευτικών και της ιστορίας στο σχολείο!
Πρέπει να παλέψουμε για να κρατήσουμε ζωντανό το σχολείο εμείς οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές και τα παιδιά μας, οι μαθητές. Καθημερινή συνεργασία απαλλαγμένη από τις ex cathedra αγκυλώσεις από τη μια, και τις μαθητικές και παιδιάστικες αρνήσεις που υπονομεύουν τη μάθηση από την άλλη. Όταν χάθηκε η φαντασία και η έμπνευση από τους δασκάλους, στέρεψε αμέσως το ενδιαφέρον των μαθητών. Στην Πετρούπολη είχαμε ένα δάσκαλο στο δημοτικό που μας έμαθε γεωμετρία στους δρόμους και τις πλατείες και στις χωμάτινες αλάνες, χαράζοντας σχήματα. Σήμερα υπάρχουν ασφαλώς άλλοι τρόποι και άλλες αλάνες, ψηφιακές ας πούμε, για να μπορέσει ο εκπαιδευτικός να βγει μπροστά.
Έπειτα, το σχολείο πρέπει να αποκτήσει ατμόσφαιρα. Κλίμα εμπιστοσύνης και σεβασμού που καλλιεργείται με την εκδήλωση αληθινού ενδιαφέροντος από την πλευρά του σχολείου προς τους μαθητές και το σπίτι τους. Σοκάρουν τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι μισοί περίπου μαθητές έχουν κάποιο σημαντικό πρόβλημα υγείας, αυτοί ή μέλος της οικογένειάς τους, ή πρόβλημα οικονομικό, ψυχολογικό, σχέσεων γονέων, μαθησιακό ή άλλο. Απέναντι σ’ αυτά τα παιδιά η παράδοση του μαθήματος και η εξέταση ή τα διαγωνίσματα δε φτάνουν ή δε λένε τίποτε. Το σχολείο γι’ αυτά είναι η μεγαλύτερη και ασφαλέστερη δυνατότητα να πολεμήσουν τις αντιξοότητες και να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Η συνηθισμένη αντιμετώπιση από τους καθηγητές είναι δυστυχώς κάπως σαν το δίκαιο του αντιπεπονθότος: ο καλός μαθητής και προσεκτικός σημαίνει βαθμός καλός· κακός μαθητής και ευέξαπτος, αντιδραστικός, με εφηβεία ταραγμένη σημαίνει κακός βαθμός. Το χειρότερο όμως είναι ότι ταυτόχρονα σημαίνει και παραίτηση του δασκάλου από την προσπάθεια γι’ αυτόν τον μαθητή. Αυτό το παράπονο το βγάζουν συχνά οι μαθητές αυτής της κατηγορίας. Δυστυχώς το σχολείο, εγκλωβισμένο στο βασικό στόχο της επιτυχίας στην Γ/θμια εκπαίδευση, αδυνατεί να παρακολουθήσει τις ανθρώπινες πτυχές και τις ψυχολογικές αιτίες της λεγόμενης ανεπάρκειας κάποιων μαθητών.
Πρέπει να καταφέρουμε αυτό που λέγεται πρόχειρα και εύκολα αξιολόγηση να μην είναι μόνο βαθμολόγηση αλλά ένας συνεχής έλεγχος της δυνατότητας που έχουμε να επικοινωνούμε και να βοηθάμε τα παιδιά σε όλα. Και μια συνεχής ανατροφοδότηση και προσαρμογή στόχων. Με ανθρώπους έχουμε να κάνουμε. Και να ελέγχεται όχι μόνο η επίδοση στο διαγώνισμα αλλά η ανταπόκριση στο κάλεσμα του καθηγητή και των συμμαθητών ώστε να δημιουργηθεί ατμόσφαιρα θετική και συνθήκες ελευθερίας. Ρωτήστε τους μαθητές - ιδίως των μεγάλων τάξεων – να δείτε τι τους πνίγει· τους πνίγει αυτό ακριβώς που τους πνίγει συνήθως και στο σπίτι: άλλοτε η αδιαφορία, άλλοτε η πίεση του χρόνου, η συμβατικότητα, ο εγκλωβισμός στο σύστημα.
Φίλες και φίλοι, αποφοιτήσαμε από ένα σχολείο που κράτησε από τη χρονιά της ίδρυσης ως τις μέρες μας το κλίμα αγάπης και το ανιδιοτελές ενδιαφέρον ζωντανό. Όταν το διάλειμμα, οι εκδρομές, οι γιορτές, η ζεστή επικοινωνία με τους γονείς είναι τόσο σημαντικό όσο και αυτό που γίνεται στις αίθουσες κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, τότε δικαίως είμαστε εδώ σήμερα και καυχιόμαστε ότι δεχτήκαμε ευλογία μεγάλη από το Θεό. Και τουλάχιστον ως γονείς, έπειτα ως εκπαιδευτικοί οφείλουμε να την επιστρέψουμε στα παιδιά που έρχονται να αποθέσουν σε μας την ελπίδα τους· προσφέροντας στην εκπαίδευση οφείλουμε να έχουμε την ελπίδα ότι θα φανούμε αντάξιοι των παιδιών μας. Προσφέροντας μέσα από την Ελληνική Παιδεία αυτή η ελπίδα γίνεται πίστη ακράδαντη ότι θα το πετύχουμε.
Ευχαριστώ πολύ
Σάββατο 24 Ιανουαρίου 2009
Κληρονόμοι σου λέει!
Μνημεία και τέρατα
Αρνήθηκε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να δώσει άδεια στους SCORPIONS για μια συναυλία στο Κάστρο της Μυτιλήνης. Αιτία ο φόβος ότι το πλήθος που θα συνέρρεε και οι πιθανές εκδηλώσεις του θα έθεταν σε κίνδυνο τα μνημεία που περιλαμβάνονται στο χώρο του κάστρου. Η απόφαση αυτή αποτελεί ασφαλώς εξαίρεση, καθώς γενικά έχουμε μάθει να εκμεταλλευόμαστε οικονομικά τα μνημεία της χώρας. Αυτό το όψιμο δείγμα σεβασμού στα απομεινάρια του πολιτισμού μας ας αποτελέσει την αρχή ανάλογων εκτιμήσεων, αλλά και τη βασική αρχή αντιμετώπισης της κληρονομιάς μας.
Αλήθεια, τι άλλο θα κέρδιζε το μνημείο από τη συναυλία εκτός από το πράγματι σεβαστό τέλος παραχώρησης, που ανέρχεται στα 20.000 ευρώ; Πιστεύει κανείς ότι διεθνώς θα δινόταν έμφαση στο πού έγινε η συναυλία του γνωστού συγκροτήματος παραπάνω από την εμφάνιση του ίδιου του συγκροτήματος; Δε νομίζω. Αν οι διοργανωτές αρνηθούν τον αντιπροτεινόμενο χώρο, τότε φαίνεται ότι δεν ήθελαν το κάστρο για να χωρέσουν ή να βολευτούν, αλλά για την ακτινοβολία του.
Συνεχίζει παρόλα αυτά να με εκπλήσσει η άρνηση του ΚΑΣ. Κι αυτό γιατί δε βλέπω να ευαισθητοποιούνται οι αρμόδιοι όταν φυτρώνουν αυθαίρετες χωματερές δίπλα στα αρχαία ή όταν τα τουριστικά καταστήματα και τα καταλύματα λυμαίνονται τις περιοχές αυτές. Όπως διάβασα, μέσα από το κάστρο της Μυτιλήνης, που θέλουν οι υπεύθυνοι να προστατεύσουν, περνά αυτοκινητόδρομος! Όπως επίσης δεν άκουσα και δε διάβασα πουθενά επίσημη διαμαρτυρία για την καπηλεία της Ακρόπολης προσφάτως από κοινοβουλευτικό κόμμα για την προώθηση κομματικού (κοινωνικού δήθεν) μηνύματος.
Αυτό που χρειάζεται είναι η κατάστρωση σχεδίου αξιοποίησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Αξιοποιώ δε σημαίνει εκμεταλλεύομαι οικονομικά, ούτε βέβαια αφήνω ανέπαφα και στην τύχη τους τα μνημεία. Προβάλλω, συντηρώ, διαφημίζω, αναδεικνύω και παρακολουθώ με αγάπη κι ενδιαφέρον το ωραίο πρόσωπο που έχει το παρελθόν του τόπου μου. Εμπνέομαι για να δημιουργήσω κάτι ανάλογο ή ανώτερο. Κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα ένα μεγαλεπήβολο αρχιτεκτονικό δημιούργημα ή ένας «ναός» του πνεύματος ή της τέχνης σαν το Μέγαρο ή το Ολυμπιακό στέγαστρο. Την αξία του ωραίου και του καλού την υπηρετεί στις μέρες μας ο σεβασμός στο περιβάλλον και τη φύση, η διαμόρφωση οικισμών που βοηθούν τους ανθρώπους να ζήσουν καλύτερα και πιο ανθρώπινα.
Όταν σήμερα κυριαρχούν χαρακτηρισμοί όπως απάνθρωπο, αφύσικο, αντιαισθητικό, άβολο, ακαλαίσθητο, πνιγηρό, κι αυτοί αναφέρονται στο περιβάλλον που ζούμε, τότε πρέπει ν’ ανησυχούμε για το βαθμό επίδρασης του αρχαίου μέτρου και της ελληνικής ισορροπίας στη ζωή μας. Αυτό θα ήταν το μεγαλύτερο κέρδος από τη μελέτη και αξιοποίηση της κληρονομιάς μας και αυτό θ’ αποτελούσε μεγαλύτερη απόδειξη ότι τη σεβόμαστε στην πράξη: αν μπορούσαμε να μεταφέρουμε στην καθημερινότητά μας την ομορφιά και το μέτρο κάποιων μνημείων, την ηρεμία και την ανάταση που προσφέρουν οι βυζαντινοί ναοί, τη γλυκύτητα που μεταδίδει το πιο ωραίο μνημείο του κόσμου, η ελληνική φύση.
Αρνήθηκε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να δώσει άδεια στους SCORPIONS για μια συναυλία στο Κάστρο της Μυτιλήνης. Αιτία ο φόβος ότι το πλήθος που θα συνέρρεε και οι πιθανές εκδηλώσεις του θα έθεταν σε κίνδυνο τα μνημεία που περιλαμβάνονται στο χώρο του κάστρου. Η απόφαση αυτή αποτελεί ασφαλώς εξαίρεση, καθώς γενικά έχουμε μάθει να εκμεταλλευόμαστε οικονομικά τα μνημεία της χώρας. Αυτό το όψιμο δείγμα σεβασμού στα απομεινάρια του πολιτισμού μας ας αποτελέσει την αρχή ανάλογων εκτιμήσεων, αλλά και τη βασική αρχή αντιμετώπισης της κληρονομιάς μας.
Αλήθεια, τι άλλο θα κέρδιζε το μνημείο από τη συναυλία εκτός από το πράγματι σεβαστό τέλος παραχώρησης, που ανέρχεται στα 20.000 ευρώ; Πιστεύει κανείς ότι διεθνώς θα δινόταν έμφαση στο πού έγινε η συναυλία του γνωστού συγκροτήματος παραπάνω από την εμφάνιση του ίδιου του συγκροτήματος; Δε νομίζω. Αν οι διοργανωτές αρνηθούν τον αντιπροτεινόμενο χώρο, τότε φαίνεται ότι δεν ήθελαν το κάστρο για να χωρέσουν ή να βολευτούν, αλλά για την ακτινοβολία του.
Συνεχίζει παρόλα αυτά να με εκπλήσσει η άρνηση του ΚΑΣ. Κι αυτό γιατί δε βλέπω να ευαισθητοποιούνται οι αρμόδιοι όταν φυτρώνουν αυθαίρετες χωματερές δίπλα στα αρχαία ή όταν τα τουριστικά καταστήματα και τα καταλύματα λυμαίνονται τις περιοχές αυτές. Όπως διάβασα, μέσα από το κάστρο της Μυτιλήνης, που θέλουν οι υπεύθυνοι να προστατεύσουν, περνά αυτοκινητόδρομος! Όπως επίσης δεν άκουσα και δε διάβασα πουθενά επίσημη διαμαρτυρία για την καπηλεία της Ακρόπολης προσφάτως από κοινοβουλευτικό κόμμα για την προώθηση κομματικού (κοινωνικού δήθεν) μηνύματος.
Αυτό που χρειάζεται είναι η κατάστρωση σχεδίου αξιοποίησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Αξιοποιώ δε σημαίνει εκμεταλλεύομαι οικονομικά, ούτε βέβαια αφήνω ανέπαφα και στην τύχη τους τα μνημεία. Προβάλλω, συντηρώ, διαφημίζω, αναδεικνύω και παρακολουθώ με αγάπη κι ενδιαφέρον το ωραίο πρόσωπο που έχει το παρελθόν του τόπου μου. Εμπνέομαι για να δημιουργήσω κάτι ανάλογο ή ανώτερο. Κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα ένα μεγαλεπήβολο αρχιτεκτονικό δημιούργημα ή ένας «ναός» του πνεύματος ή της τέχνης σαν το Μέγαρο ή το Ολυμπιακό στέγαστρο. Την αξία του ωραίου και του καλού την υπηρετεί στις μέρες μας ο σεβασμός στο περιβάλλον και τη φύση, η διαμόρφωση οικισμών που βοηθούν τους ανθρώπους να ζήσουν καλύτερα και πιο ανθρώπινα.
Όταν σήμερα κυριαρχούν χαρακτηρισμοί όπως απάνθρωπο, αφύσικο, αντιαισθητικό, άβολο, ακαλαίσθητο, πνιγηρό, κι αυτοί αναφέρονται στο περιβάλλον που ζούμε, τότε πρέπει ν’ ανησυχούμε για το βαθμό επίδρασης του αρχαίου μέτρου και της ελληνικής ισορροπίας στη ζωή μας. Αυτό θα ήταν το μεγαλύτερο κέρδος από τη μελέτη και αξιοποίηση της κληρονομιάς μας και αυτό θ’ αποτελούσε μεγαλύτερη απόδειξη ότι τη σεβόμαστε στην πράξη: αν μπορούσαμε να μεταφέρουμε στην καθημερινότητά μας την ομορφιά και το μέτρο κάποιων μνημείων, την ηρεμία και την ανάταση που προσφέρουν οι βυζαντινοί ναοί, τη γλυκύτητα που μεταδίδει το πιο ωραίο μνημείο του κόσμου, η ελληνική φύση.
Δημήτρης Ράπτης
Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2009
αυτεπίστροφος πανικός
Πάνω που έσπειραν στον κόσμο τον πανικό για την οικονομική κρίση, ως αυτεπίστροφον τους χτύπησε κατακέφαλα η σιγουριά ότι το σύστημα τελειώνει. Και ο απλός λαός πάντα δύσκολα περνούσε, μα πάντα τα κατάφερνε. Το πρόβλημα κυρίως το έχουν εκείνοι που ποτέ δεν είχαν προετοιμαστεί για τα δύσκολα. Είχαν στηρίξει όλες τις ελπίδες τους στη βεβαιότητα του κεφαλαίου τους. Όποιο κι αν είναι αυτό το κεφάλαιο: τα χρήματα, τα κτήματα, η εξουσία, οι πληροφορίες και η διαχείρισή τους, ο αέρας … ο κοπανιστός των όπου γης χρηματιστηρίων. Ένα σύστημα που στήριξε τα πάντα στην αλαζονική πεποίθηση ότι κέρδισε οριστικά, τώρα συνειδητοποιεί ότι έχασε από … τον εαυτό του. Διότι πολλοί οικονομολόγοι και κοινωνιολόγοι προέβλεπαν κάποτε την πτώση του, όμως τη συνέδεαν με κάποια εξέγερση, με ταραχές και επαναστάσεις των φτωχών και των εξαθλιωμένων. Μπορεί κάποτε κι αυτό να έλθει, ως όψιμο σύμπτωμα αυτής της κρίσης, όμως δεν ήταν αυτό που γκρέμισε τώρα το βασιλιά απ’ το θρόνο του.
Δημήτρης Ράπτης
Παρασκευή 16 Ιανουαρίου 2009
κριτήριο έκθεσης- επικοινωνία
Η συζήτηση επιβιώνει στην εποχή του SMS
Παρά τους κινδύνους λόγω της ηλεκτρονικής οχλαγωγίας, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει εγκαταλείψει την αρχαία αυτή τέχνη
The Guardian/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 3/6/2006
Τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο εξαιρετικό συνομιλητή; Όταν μια κυρία μού περιέγραψε έτσι κάποιον γνωστό της, τη ρώτησα σε τι οφειλόταν η επιτυχία του. Σε ποια θέματα είχε λάμψει ώστε να αξίζει τον έπαινό της; Δεν θυμόταν. Το μόνο που μπορούσε να θυμηθεί ήταν τρεις λέξεις που εκείνος είχε προφέρει, κι αυτές ήταν: «Αλήθεια; Πολύ ενδιαφέρον!».
Λέγεται ότι η τέχνη της συζήτησης χάνεται. Πεθαίνει μέσα σε μια κόλαση από τηλεοράσεις, κινητά τηλέφωνα, SMS, email, iPod, μπαρ με δυνατή μουσική. Εκεί συναντάει άλλα ωραία πράγματα που και αυτών έχει ανακοινωθεί ο θάνατος, όπως οι έφηβοι με καλούς τρόπους, οι εύγευστες ντομάτες και τα μυθιστορήματα. Σήμερα κανένας δεν συζητάει. Όλοι κραυγάζουν και στέλνουν ηλεκτρονικά μηνύματα.
Αυτό υποστηρίζει ο κοινωνικός ιστορικός Στίβεν Μίλερ στο νέο του βιβλίο «Conversation: A History of a Declining Art» («Συζήτηση: Η ιστορία μιας παρακμάζουσας τέχνης»). […]
Φταίει ο... καλός φωτισμός
Οι ιστορικοί του πολιτισμού είδαν αυτή τη χρυσή εποχή της συζήτησης να καταστρέφεται από επιθετικές καινοτομίες. Τα φτηνά βιβλία και οι εφημερίδες αποθάρρυναν τη συνομιλία. Βικτωριανοί παρατηρητές διεκτραγώδησαν το γεγονός ότι ο καλύτερος φωτισμός στα σπίτια έκανε τους ανθρώπους να διαβάζουν αντί να μιλάνε. Με αποτέλεσμα ο Τοκβίλ να προσάψει στους Αγγλους μια «παράξενη αντικοινωνικότητα, συγκρατημένη και σκυθρωπή». Και ο Οργουελ, τον 20ό αιώνα, ήταν πεπεισμένος ότι το ραδιόφωνο και άλλοι «μοναχικοί, μηχανικοί τρόποι αναψυχής» καταδίκαζαν σε θάνατο τη συζήτηση. Τον καιρό της Βιρτζίνια Γουλφ, η συζήτηση είχε υπονομευθεί από τη συμβατικότητα. Η συγγραφέας είπε κάποτε ότι μια ευφυής παρατήρηση την ώρα του τσαγιού αντιμετωπίζεται σαν «ατύχημα που το αγνοούσε κανείς, σαν μια κρίση φταρνίσματος ή σαν να στραβοκατάπινε κάποιος ένα κουλουράκι». Για τη Ρεμπέκα Γουέστ, η συζήτηση ήταν μια ψευδαίσθηση, «ο θόρυβος διαπλεκόμενων μονολόγων».
Ο Μίλερ, λοιπόν, δεν είναι ο πρώτος που παρατηρεί μια παρακμή στην πιο εγκεφαλική των απολαύσεων. Βλέπει απειλές στη συζήτηση σε κάθε πολιτιστική μόδα, από την πολιτική ορθότητα που χαρακτηρίζει ως ταμπού λέξεις και θέματα μέχρι την αντικουλτούρα των σίξτις και την εμμονή της στην αυθεντικότητα, τον εγωτισμόÜ και τη νοοτροπία «όσα πάνε κι όσα έρθουν». «Κάνει συζήτηση ο Έμινεμ;», ρωτάει ο Μίλερ. Όχι, ο λόγος του χάνεται μέσα στην κακοφωνία του ραπ, του θυμού, της μαγκιάς, του σαρκασμού. Όταν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι προκλήθηκε από έναν συνάδελφο να συζητήσει απαντώντας σε συγκεκριμένες ερωτήσεις στη Γερουσία, έμεινε σα χαμένος. Μέσα σ’ εκείνο τον ναό της πολιτικής ομιλίας, στοιχειωμένο από τα φαντάσματα των ρητόρων και τη σκιά της μεγαλόπρεπης Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, το μόνο που μπόρεσε να μουρμουρίσει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ένα «άντε στο διάολο!». Ήταν, όπως έγραψε ο σχολιαστής Ράσελ Μπέικερ, «η απόλυτη κατάντια της γλώσσας».
Εικονική επαφή
Επειδή η συζήτηση απαιτεί μικρή προσπάθεια, η τεχνολογία έχει επινοήσει αυτά που ο Μίλερ αποκαλεί «συσκευές αποφυγής συνομιλίας». Το να υποχρεωθείς να μιλήσεις σε αγνώστους θεωρείται ενοχλητικό, έτσι πολλοί κυκλοφορούν μ’ ένα iPod ή ένα κινητό τηλέφωνο μονίμως κολλημένο στο αυτί τους. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια υποκαθιστούν την ανθρώπινη επαφή με την εικονική, ενώ τα μηνύματα με το κινητό και η ηλεκτρονική αλληλογραφία υποκαθιστούν το παλιομοδίτικο τηλεφώνημα. Παρ’ όλο που αυτό μπορεί να έχει αναζωογονήσει την προ πολλού αχρηστευμένη επιστολή, τα email και τα SMS είναι φτωχά υποκατάστατα της ζωντανής συνομιλίας. Η εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» αναφέρθηκε σε μια οικογένεια έξι ατόμων στης οποίας το σπίτι υπήρχαν, μεταξύ άλλων συσκευών, εννέα τηλεοράσεις, έξι υπολογιστές, έξι κινητά, τρία στέρεο και δύο DVD player. Τα μέλη της σπανίως μιλούσαν μεταξύ τους. Όταν πεινούσαν, κατάπιναν στα γρήγορα το φαγητό τους για να επιστρέψουν στις ηλεκτρονικές φωλιές τους. Γι’ αυτούς, η συζήτηση ήταν κάτι αχρείαστο: την είχε αντικαταστήσει η ανταλλαγή μικρών προτάσεων με απολύτως απαραίτητες πληροφορίες.
Σ’ έναν τέτοιο κόσμο, οι άνθρωποι συγκεντρώνονται όχι για να συζητήσουν αλλά για να προβάλουν τον εαυτό τους. Σε συσκέψεις, σε μπαρ και σε πάρτι, οι μετέχοντες λειτουργούν με το σύστημα του μονολόγου. Μόλις που έχεις χρόνο για μια έξυπνη ατάκα προτού σε διακόψουν. Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για το πνευματικό γυμναστήριο του Μονταίνιου, κι ακόμα λιγότερο γι’ αυτό που ο φιλόσοφος Μάικλ Όουκσοτ αποκαλούσε «απρογραμμάτιστη διανοητική περιπέτεια». Ακόμα και η καινούργια μόδα των ομάδων «ανάγνωσης και συνομιλίας» δείχνει ότι η συζήτηση προκαλεί πλέον τόση αμηχανία που χρειάζεται τις τυπικότητες μιας οργανωμένης εκδήλωσης. Η «φοβία της συζήτησης» έχει πολλά θύματα.
Υπάρχει ελπίδα
Ο Μίλερ δεν είναι απόλυτα απαισιόδοξος. Παραθέτει αυτό που είπε ο Χιουμ, ότι «η ροπή προς τη συντροφιά και την κοινωνική συναναστροφή είναι ισχυρή σε όλα τα νοήμονα όντα». Νομίζω όμως ότι υποτιμά πολύ αυτή τη διαίσθηση του Χιουμ. Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει ένα τέταρτο του αιώνα πριν, ότι η παθητική δραστηριότητα της παρακολούθησης τηλεόρασης θα μπορούσε να αντικατασταθεί από την πιο ενεργητική της ηλεκτρονικής ανταλλαγής; Φαινόμαστε σαν να είμαστε σε διαρκή κατάσταση συνομιλίας. Ο στρατός των ζόμπι που περιπλανιέται στους δρόμους των πόλεων μιλώντας στον αέρα, συζητάει. Το τηλέφωνο δεν είναι πια αυτό που ήταν για τους γονείς μου, το μέσον για να μεταδώσεις ένα βιαστικό, επείγον μήνυμα. Είναι μέσον συζήτησης. Και τι είναι το blog παρά ένα ψηφιακό καφενείο, που του λείπει μόνο ο σεβασμός στο αξίωμα του Σουίφτ ότι ο πιο θανάσιμος κίνδυνος για τη συζήτηση είναι ένας βαρετός συνομιλητής;
Αναλλοίωτοι κανόνες στο πέρασμα των αιώνων
Μπορεί ο 18ος αιώνας να ήταν η χρυσή εποχή γι’ αυτή την τέχνη. Όμως στο πέρασμα του χρόνου, στις γενιές που διαδέχονταν η μια την άλλη, δεν φάνηκε να μειώνεται η τάση για ανθρώπινη οικειότητα που είναι η ουσία της καλής συζήτησης. Βλέπω τα νεαρά αγόρια και κορίτσια που συγκεντρώνονται στα πάρκα ή έξω από τα μπαρ και μου φαίνονται ότι συνεχώς βρίσκονται εν μέσω ζωηρής συζήτησης. Το γεύμα με φίλους, οι περίπατοι με παρέα, το σαββατοκύριακο, οι διακοπές, εξακολουθούν να απαιτούν τη δεξιότητα της συζήτησης. Η πληθώρα των μοδάτων ρεστοράν προσφέρουν ένα σκηνικό όχι μόνο για τη γαστρονομία αλλά και για τη συνομιλία (παρ’ όλο που όταν ρώτησα τον Τέρενς Κόχραν γιατί τα ρεστοράν του είναι τόσο θορυβώδη μου απάντησε ότι ήταν επειδή τα νεαρά άτομα νιώθουν αμηχανία όταν είναι υποχρεωμένα να συζητήσουν).
Οι κανόνες της καλής συζήτησης δεν έχουν αλλάξει με την πάροδο των αιώνων. Από τον καιρό του Κικέρωνα οι ειδικοί συμβουλεύουν ποτέ να μη συζητάμε με πολλούς γιατί, όπως είπε ο Σουίφτ, «στη μεγάλη παρέα, ελάχιστοι ακούνε». Μας λένε να είμαστε σύντομοι, να μη διακόπτουμε και να προσέχουμε να μη γινόμαστε βαρετοί. Να αποφεύγουμε τα ανέκδοτα. Να αναφερόμαστε σε άλλους αλλά όχι στον εαυτό μας. Να ακούμε τους συνομιλητές μας και να είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε γνώμη. Και πάνω απ’ όλα, να σεβόμαστε τους κανόνες της ευγένειας. Όταν ο Δρ Τζόνσον βρέθηκε σε ένα γεύμα μαζί με τον μισητό εχθρό του Γουίλκς, ο σεβασμός του για τον οικοδεσπότη τον έκανε να δαμάσει το θυμό του και να μιλήσει, και τελικά χάρηκε τη βραδιά. Αυτή η πειθαρχία, η υποταγή του θυμού στους καλούς τρόπους, αποτελεί το κλειδί για την αναζωογονητική, ελεγχόμενη αναρχία που είναι η καλή συζήτηση.
Ολοκληρώνοντας το πόνημά του για την ιστορία του δυτικού πολιτισμού, ο Κένεθ Κλαρκ αναζήτησε την ουσία του και τη βρήκε σ’ αυτή την συνθήκη της ευγένειας. Την αποκάλεσε «το τελετουργικό με το οποίο αποφεύγουμε να πληγώσουμε ο ένας τον άλλο για να ικανοποιήσουμε το εγώ μας». Διά μέσου της ιστορίας, η ευγένεια έχει προσφέρει στους ανθρώπους την αυτοπεποίθηση να συνδιαλέγονται δημιουργικά κι έτσι να ανεβαίνουν την κλίμακα της ευφυΐας. Κάθε γενιά σωστά θεωρεί το τελετουργικό αυτό ιερό και φοβάται για το μέλλον του. Προς το παρόν, δεν φαίνεται να κινδυνεύει.
ÜΕγωτισμός : η υπερβολική αυτοανάλυση και αυτοκαλλιέργεια του ατόμου με σκοπό την ανάδειξη και προβολή του.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μελετήσετε το παραπάνω άρθρο.
2. Να συντάξετε μια περίληψη (110-120 λ.) για το απόσπασμα «Επειδή η συζήτηση απαιτεί … δεν φαίνεται να κινδυνεύει». 25 μονάδες
3. Ποιον τρόπο πειθούς (και ποιο μέσο) χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος στην πρώτη παράγραφο; 10 μονάδες
4. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις υπογραμμισμένες λέξεις των δυο τελευταίων παραγράφων. 5 μονάδες
5. Να σχολιάσετε σε μια παράγραφο το απόσπασμα: Ο Μίλερ δεν είναι απόλυτα απαισιόδοξος. Παραθέτει αυτό που είπε ο Χιουμ, ότι «η ροπή προς τη συντροφιά και την κοινωνική συναναστροφή είναι ισχυρή σε όλα τα νοήμονα όντα». 10 μονάδες
6. Για την εφημερίδα του σχολείου σάς ανατίθεται να γράψετε ένα άρθρο συνήθους έκτασης. Το θέμα σάς το περιγράφουν ως εξής: «αυτό που πλήττει την κοινωνικότητα και τον διάλογο δεν είναι τόσο τα σύγχρονα μέσα· ο εγωισμός και η φιλαυτία σκοτώνουν τη διάθεση να τα βρούμε με τους γύρω μας». (Για τον τίτλο του άρθρου αποφασίζετε εσείς). 50 μονάδες
Παρά τους κινδύνους λόγω της ηλεκτρονικής οχλαγωγίας, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει εγκαταλείψει την αρχαία αυτή τέχνη
Τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο εξαιρετικό συνομιλητή; Όταν μια κυρία μού περιέγραψε έτσι κάποιον γνωστό της, τη ρώτησα σε τι οφειλόταν η επιτυχία του. Σε ποια θέματα είχε λάμψει ώστε να αξίζει τον έπαινό της; Δεν θυμόταν. Το μόνο που μπορούσε να θυμηθεί ήταν τρεις λέξεις που εκείνος είχε προφέρει, κι αυτές ήταν: «Αλήθεια; Πολύ ενδιαφέρον!».
Λέγεται ότι η τέχνη της συζήτησης χάνεται. Πεθαίνει μέσα σε μια κόλαση από τηλεοράσεις, κινητά τηλέφωνα, SMS, email, iPod, μπαρ με δυνατή μουσική. Εκεί συναντάει άλλα ωραία πράγματα που και αυτών έχει ανακοινωθεί ο θάνατος, όπως οι έφηβοι με καλούς τρόπους, οι εύγευστες ντομάτες και τα μυθιστορήματα. Σήμερα κανένας δεν συζητάει. Όλοι κραυγάζουν και στέλνουν ηλεκτρονικά μηνύματα.
Αυτό υποστηρίζει ο κοινωνικός ιστορικός Στίβεν Μίλερ στο νέο του βιβλίο «Conversation: A History of a Declining Art» («Συζήτηση: Η ιστορία μιας παρακμάζουσας τέχνης»). […]
Φταίει ο... καλός φωτισμός
Οι ιστορικοί του πολιτισμού είδαν αυτή τη χρυσή εποχή της συζήτησης να καταστρέφεται από επιθετικές καινοτομίες. Τα φτηνά βιβλία και οι εφημερίδες αποθάρρυναν τη συνομιλία. Βικτωριανοί παρατηρητές διεκτραγώδησαν το γεγονός ότι ο καλύτερος φωτισμός στα σπίτια έκανε τους ανθρώπους να διαβάζουν αντί να μιλάνε. Με αποτέλεσμα ο Τοκβίλ να προσάψει στους Αγγλους μια «παράξενη αντικοινωνικότητα, συγκρατημένη και σκυθρωπή». Και ο Οργουελ, τον 20ό αιώνα, ήταν πεπεισμένος ότι το ραδιόφωνο και άλλοι «μοναχικοί, μηχανικοί τρόποι αναψυχής» καταδίκαζαν σε θάνατο τη συζήτηση. Τον καιρό της Βιρτζίνια Γουλφ, η συζήτηση είχε υπονομευθεί από τη συμβατικότητα. Η συγγραφέας είπε κάποτε ότι μια ευφυής παρατήρηση την ώρα του τσαγιού αντιμετωπίζεται σαν «ατύχημα που το αγνοούσε κανείς, σαν μια κρίση φταρνίσματος ή σαν να στραβοκατάπινε κάποιος ένα κουλουράκι». Για τη Ρεμπέκα Γουέστ, η συζήτηση ήταν μια ψευδαίσθηση, «ο θόρυβος διαπλεκόμενων μονολόγων».
Ο Μίλερ, λοιπόν, δεν είναι ο πρώτος που παρατηρεί μια παρακμή στην πιο εγκεφαλική των απολαύσεων. Βλέπει απειλές στη συζήτηση σε κάθε πολιτιστική μόδα, από την πολιτική ορθότητα που χαρακτηρίζει ως ταμπού λέξεις και θέματα μέχρι την αντικουλτούρα των σίξτις και την εμμονή της στην αυθεντικότητα, τον εγωτισμόÜ και τη νοοτροπία «όσα πάνε κι όσα έρθουν». «Κάνει συζήτηση ο Έμινεμ;», ρωτάει ο Μίλερ. Όχι, ο λόγος του χάνεται μέσα στην κακοφωνία του ραπ, του θυμού, της μαγκιάς, του σαρκασμού. Όταν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι προκλήθηκε από έναν συνάδελφο να συζητήσει απαντώντας σε συγκεκριμένες ερωτήσεις στη Γερουσία, έμεινε σα χαμένος. Μέσα σ’ εκείνο τον ναό της πολιτικής ομιλίας, στοιχειωμένο από τα φαντάσματα των ρητόρων και τη σκιά της μεγαλόπρεπης Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, το μόνο που μπόρεσε να μουρμουρίσει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ένα «άντε στο διάολο!». Ήταν, όπως έγραψε ο σχολιαστής Ράσελ Μπέικερ, «η απόλυτη κατάντια της γλώσσας».
Εικονική επαφή
Επειδή η συζήτηση απαιτεί μικρή προσπάθεια, η τεχνολογία έχει επινοήσει αυτά που ο Μίλερ αποκαλεί «συσκευές αποφυγής συνομιλίας». Το να υποχρεωθείς να μιλήσεις σε αγνώστους θεωρείται ενοχλητικό, έτσι πολλοί κυκλοφορούν μ’ ένα iPod ή ένα κινητό τηλέφωνο μονίμως κολλημένο στο αυτί τους. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια υποκαθιστούν την ανθρώπινη επαφή με την εικονική, ενώ τα μηνύματα με το κινητό και η ηλεκτρονική αλληλογραφία υποκαθιστούν το παλιομοδίτικο τηλεφώνημα. Παρ’ όλο που αυτό μπορεί να έχει αναζωογονήσει την προ πολλού αχρηστευμένη επιστολή, τα email και τα SMS είναι φτωχά υποκατάστατα της ζωντανής συνομιλίας. Η εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» αναφέρθηκε σε μια οικογένεια έξι ατόμων στης οποίας το σπίτι υπήρχαν, μεταξύ άλλων συσκευών, εννέα τηλεοράσεις, έξι υπολογιστές, έξι κινητά, τρία στέρεο και δύο DVD player. Τα μέλη της σπανίως μιλούσαν μεταξύ τους. Όταν πεινούσαν, κατάπιναν στα γρήγορα το φαγητό τους για να επιστρέψουν στις ηλεκτρονικές φωλιές τους. Γι’ αυτούς, η συζήτηση ήταν κάτι αχρείαστο: την είχε αντικαταστήσει η ανταλλαγή μικρών προτάσεων με απολύτως απαραίτητες πληροφορίες.
Σ’ έναν τέτοιο κόσμο, οι άνθρωποι συγκεντρώνονται όχι για να συζητήσουν αλλά για να προβάλουν τον εαυτό τους. Σε συσκέψεις, σε μπαρ και σε πάρτι, οι μετέχοντες λειτουργούν με το σύστημα του μονολόγου. Μόλις που έχεις χρόνο για μια έξυπνη ατάκα προτού σε διακόψουν. Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για το πνευματικό γυμναστήριο του Μονταίνιου, κι ακόμα λιγότερο γι’ αυτό που ο φιλόσοφος Μάικλ Όουκσοτ αποκαλούσε «απρογραμμάτιστη διανοητική περιπέτεια». Ακόμα και η καινούργια μόδα των ομάδων «ανάγνωσης και συνομιλίας» δείχνει ότι η συζήτηση προκαλεί πλέον τόση αμηχανία που χρειάζεται τις τυπικότητες μιας οργανωμένης εκδήλωσης. Η «φοβία της συζήτησης» έχει πολλά θύματα.
Υπάρχει ελπίδα
Ο Μίλερ δεν είναι απόλυτα απαισιόδοξος. Παραθέτει αυτό που είπε ο Χιουμ, ότι «η ροπή προς τη συντροφιά και την κοινωνική συναναστροφή είναι ισχυρή σε όλα τα νοήμονα όντα». Νομίζω όμως ότι υποτιμά πολύ αυτή τη διαίσθηση του Χιουμ. Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει ένα τέταρτο του αιώνα πριν, ότι η παθητική δραστηριότητα της παρακολούθησης τηλεόρασης θα μπορούσε να αντικατασταθεί από την πιο ενεργητική της ηλεκτρονικής ανταλλαγής; Φαινόμαστε σαν να είμαστε σε διαρκή κατάσταση συνομιλίας. Ο στρατός των ζόμπι που περιπλανιέται στους δρόμους των πόλεων μιλώντας στον αέρα, συζητάει. Το τηλέφωνο δεν είναι πια αυτό που ήταν για τους γονείς μου, το μέσον για να μεταδώσεις ένα βιαστικό, επείγον μήνυμα. Είναι μέσον συζήτησης. Και τι είναι το blog παρά ένα ψηφιακό καφενείο, που του λείπει μόνο ο σεβασμός στο αξίωμα του Σουίφτ ότι ο πιο θανάσιμος κίνδυνος για τη συζήτηση είναι ένας βαρετός συνομιλητής;
Αναλλοίωτοι κανόνες στο πέρασμα των αιώνων
Μπορεί ο 18ος αιώνας να ήταν η χρυσή εποχή γι’ αυτή την τέχνη. Όμως στο πέρασμα του χρόνου, στις γενιές που διαδέχονταν η μια την άλλη, δεν φάνηκε να μειώνεται η τάση για ανθρώπινη οικειότητα που είναι η ουσία της καλής συζήτησης. Βλέπω τα νεαρά αγόρια και κορίτσια που συγκεντρώνονται στα πάρκα ή έξω από τα μπαρ και μου φαίνονται ότι συνεχώς βρίσκονται εν μέσω ζωηρής συζήτησης. Το γεύμα με φίλους, οι περίπατοι με παρέα, το σαββατοκύριακο, οι διακοπές, εξακολουθούν να απαιτούν τη δεξιότητα της συζήτησης. Η πληθώρα των μοδάτων ρεστοράν προσφέρουν ένα σκηνικό όχι μόνο για τη γαστρονομία αλλά και για τη συνομιλία (παρ’ όλο που όταν ρώτησα τον Τέρενς Κόχραν γιατί τα ρεστοράν του είναι τόσο θορυβώδη μου απάντησε ότι ήταν επειδή τα νεαρά άτομα νιώθουν αμηχανία όταν είναι υποχρεωμένα να συζητήσουν).
Οι κανόνες της καλής συζήτησης δεν έχουν αλλάξει με την πάροδο των αιώνων. Από τον καιρό του Κικέρωνα οι ειδικοί συμβουλεύουν ποτέ να μη συζητάμε με πολλούς γιατί, όπως είπε ο Σουίφτ, «στη μεγάλη παρέα, ελάχιστοι ακούνε». Μας λένε να είμαστε σύντομοι, να μη διακόπτουμε και να προσέχουμε να μη γινόμαστε βαρετοί. Να αποφεύγουμε τα ανέκδοτα. Να αναφερόμαστε σε άλλους αλλά όχι στον εαυτό μας. Να ακούμε τους συνομιλητές μας και να είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε γνώμη. Και πάνω απ’ όλα, να σεβόμαστε τους κανόνες της ευγένειας. Όταν ο Δρ Τζόνσον βρέθηκε σε ένα γεύμα μαζί με τον μισητό εχθρό του Γουίλκς, ο σεβασμός του για τον οικοδεσπότη τον έκανε να δαμάσει το θυμό του και να μιλήσει, και τελικά χάρηκε τη βραδιά. Αυτή η πειθαρχία, η υποταγή του θυμού στους καλούς τρόπους, αποτελεί το κλειδί για την αναζωογονητική, ελεγχόμενη αναρχία που είναι η καλή συζήτηση.
Ολοκληρώνοντας το πόνημά του για την ιστορία του δυτικού πολιτισμού, ο Κένεθ Κλαρκ αναζήτησε την ουσία του και τη βρήκε σ’ αυτή την συνθήκη της ευγένειας. Την αποκάλεσε «το τελετουργικό με το οποίο αποφεύγουμε να πληγώσουμε ο ένας τον άλλο για να ικανοποιήσουμε το εγώ μας». Διά μέσου της ιστορίας, η ευγένεια έχει προσφέρει στους ανθρώπους την αυτοπεποίθηση να συνδιαλέγονται δημιουργικά κι έτσι να ανεβαίνουν την κλίμακα της ευφυΐας. Κάθε γενιά σωστά θεωρεί το τελετουργικό αυτό ιερό και φοβάται για το μέλλον του. Προς το παρόν, δεν φαίνεται να κινδυνεύει.
ÜΕγωτισμός : η υπερβολική αυτοανάλυση και αυτοκαλλιέργεια του ατόμου με σκοπό την ανάδειξη και προβολή του.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μελετήσετε το παραπάνω άρθρο.
2. Να συντάξετε μια περίληψη (110-120 λ.) για το απόσπασμα «Επειδή η συζήτηση απαιτεί … δεν φαίνεται να κινδυνεύει». 25 μονάδες
3. Ποιον τρόπο πειθούς (και ποιο μέσο) χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος στην πρώτη παράγραφο; 10 μονάδες
4. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις υπογραμμισμένες λέξεις των δυο τελευταίων παραγράφων. 5 μονάδες
5. Να σχολιάσετε σε μια παράγραφο το απόσπασμα: Ο Μίλερ δεν είναι απόλυτα απαισιόδοξος. Παραθέτει αυτό που είπε ο Χιουμ, ότι «η ροπή προς τη συντροφιά και την κοινωνική συναναστροφή είναι ισχυρή σε όλα τα νοήμονα όντα». 10 μονάδες
6. Για την εφημερίδα του σχολείου σάς ανατίθεται να γράψετε ένα άρθρο συνήθους έκτασης. Το θέμα σάς το περιγράφουν ως εξής: «αυτό που πλήττει την κοινωνικότητα και τον διάλογο δεν είναι τόσο τα σύγχρονα μέσα· ο εγωισμός και η φιλαυτία σκοτώνουν τη διάθεση να τα βρούμε με τους γύρω μας». (Για τον τίτλο του άρθρου αποφασίζετε εσείς). 50 μονάδες
Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2009
κριτήριο έκθεσης - πολίτης
ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ-Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
Η μοναξιά του πολίτη
Tου Νίκου Κωνσταντάρα
Μπαίνουμε σε δύσκολο χειμώνα, με τους πολίτες να πιέζονται από κάθε κατεύθυνση. Τα προβλήματα αυξάνονται σε όλους τους τομείς, αλλά πειστικές προτάσεις για λύσεις δεν υπάρχουν. Ενδεικτικό είναι ότι σύμφωνα με την Eurostat, οι Έλληνες είναι ο πιο απαισιόδοξος λαός στην Ευρώπη, με τον δείκτη εμπιστοσύνης καταναλωτή στις -46 μονάδες τον περασμένο Αύγουστο (όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. των 27 ήταν -19,1). Οι αιτίες της δυσφορίας είναι πολλές.
Για πρώτη φορά μετά τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα δεν έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα να είναι η μόνη χώρα της περιοχής που είναι μέλος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Σήμερα ο κόσμος είναι πολύ πιο ανταγωνιστικός και η Ελλάδα πρέπει να παλέψει με τις δικές της δυνάμεις για να σταθεί, αλλά και για να κατακτήσει μια καλύτερη θέση στο μέλλον. Όταν, όμως, βλέπουμε ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη χώρα μας είναι πενιχρές –πέφτοντας 64% στα 1,9 δισ. ευρώ το 2007– διαπιστώνουμε ότι χάνουμε τη μάχη. Πέσαμε από την 119η θέση διεθνώς στη 126η μέσα σε ένα χρόνο. Αυτή είναι αδιάψευστη ψήφος δυσπιστίας στις προοπτικές της χώρας. Οι κύριοι λόγοι, σύμφωνα με τις αναλύσεις διεθνών οργανισμών, είναι οι συχνές αλλαγές στη φορολογία, η γραφειοκρατία και η διαφθορά.
Αυτά τα προβλήματα ταλαιπωρούν τους κατοίκους της χώρας, οι οποίοι δεν μπορούν να διαφεύγουν με την ίδια ευκολία που ξεγλιστράει το κεφάλαιο.
Και όταν οι πολίτες αναζητούν στήριγμα τι βλέπουν; Η κυβέρνηση, όπως και οι προηγούμενες, ακινητοποιείται από σκάνδαλα (υπαρκτά και υποτιθέμενα), εσωκομματικές τριβές, την ανεπάρκεια των επιτελείων της και τον φόβο του πολιτικού κόστους. Η κρατική μηχανή, αντί να διευκολύνει τη ζωή των πολιτών, συχνά λειτουργεί σαν να έχει σκοπό την ταλαιπωρία και την εκμετάλλευσή τους. Το βλέπουμε στις εφορίες, στα νοσοκομεία, στις πολεοδομίες – οι πολίτες μπαίνουν σαν να ήταν ικέτες σε ναούς δύστροπων και απρόβλεπτων θεών. Γι’ αυτό είναι πρόθυμοι να προσφέρουν το φακελάκι για να εξαγοράσουν την εύνοια των υπαλλήλων. Οι πιο καταφερτζήδες πολίτες υποτάσσουν το σύστημα στη δική τους βούληση, ενώ οι υπόλοιποι μπορούν μόνο να ελπίζουν, γνωρίζοντας ότι αν αδικηθούν είναι σχεδόν αδύνατο να βρουν το δίκιο τους. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα αυξημένο στην επαρχία, όπου μικρά και όχι τόσο μικρά συμφέροντα συμπράττουν με τοπικούς άρχοντες και ισοπεδώνουν κάθε έννοια δικαίου.
Η ένταξη γειτονικών χωρών στην Ε.Ε., παρότι θα δώσει νέα ώθηση στην ανάπτυξη μέσω εμπορίου και τουρισμού, θα αλλάξει την Ελλάδα και με άλλους τρόπους. Κεφάλαια φεύγουν για να επενδυθούν στους γείτονες μας (5,3 δισ. ευρώ πέρυσι), και εδώ χάνονται θέσεις εργασίας. Ο κίνδυνος το ανεπτυγμένο οργανωμένο έγκλημα σε κάποιες από αυτές τις χώρες να βρει πρόσφορο έδαφος εδώ αυξάνει πολύ την αίσθηση ανασφάλειας των πολιτών.
Στον χώρο της ενέργειας, του περιβάλλοντος και της διαχείρισης απορριμμάτων, βλέπουμε να κυριαρχεί η προχειρότητα και η ευκολία, υπονομεύοντας τις προσπάθειες να αναπτυχθεί η ανακύκλωση και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αντί να έχουμε κάτι για το οποίο μπορούμε να καμαρώνουμε, βυθιζόμαστε στα σκουπίδια και τη σπατάλη.
Αλλά το πιο θλιβερό στην Ελλάδα σήμερα είναι η έλλειψη ιδεών. Ούτε οι πολιτικοί ούτε οι διανοούμενοι έχουν κάτι να προτείνουν που θα δώσει πνοή στον δημόσιο διάλογο. Όλοι γύρω από τα ίδια προβλήματα γυρίζουν, επαναλαμβάνοντας τα ίδια πράγματα. Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά θα περιμέναμε περισσότερα από ένα λαό που, αν μη τι άλλο, ήξερε να σκέφτεται.
Η μοναξιά ορίζεται και από την πολιτική. Δεν είναι μόνο συνέπεια συναισθηματικής απομόνωσης και αδιεξόδων. Ο πολίτης κοιτάζει γύρω για ιδέες, στήριγμα και παρηγοριά. Όταν τίποτα δεν εμπνέει εμπιστοσύνη τότε η μοναξιά γίνεται αφόρητη.
Παρατηρήσεις
1. Να συντάξετε μια περίληψη του παραπάνω άρθρου (80-85 λέξεις). 25 μονάδες
2. Να εντοπίσετε τρεις περιπτώσεις χρήσης τεκμηρίων ως μέσων πειθούς. 9 μονάδες
3. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου. 6 μονάδες
4. «Αλλά το πιο θλιβερό στην Ελλάδα σήμερα είναι η έλλειψη ιδεών. […] Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά θα περιμέναμε περισσότερα από ένα λαό που, αν μη τι άλλο, ήξερε να σκέφτεται»: Να αναπτύξετε την παραπάνω σκέψη σε μια παράγραφο. 10 μονάδες
5. Μιλήστε ελεύθερα για όσα αισθάνεστε ότι πνίγουν τους πολίτες στις μέρες μας. Τι φταίει, πού οδηγεί, πώς θα αντιμετωπιστεί; 50 μονάδες
Η μοναξιά του πολίτη
Tου Νίκου Κωνσταντάρα
Καθημερινη 28/9/2008
Μπαίνουμε σε δύσκολο χειμώνα, με τους πολίτες να πιέζονται από κάθε κατεύθυνση. Τα προβλήματα αυξάνονται σε όλους τους τομείς, αλλά πειστικές προτάσεις για λύσεις δεν υπάρχουν. Ενδεικτικό είναι ότι σύμφωνα με την Eurostat, οι Έλληνες είναι ο πιο απαισιόδοξος λαός στην Ευρώπη, με τον δείκτη εμπιστοσύνης καταναλωτή στις -46 μονάδες τον περασμένο Αύγουστο (όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. των 27 ήταν -19,1). Οι αιτίες της δυσφορίας είναι πολλές.
Για πρώτη φορά μετά τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα δεν έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα να είναι η μόνη χώρα της περιοχής που είναι μέλος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Σήμερα ο κόσμος είναι πολύ πιο ανταγωνιστικός και η Ελλάδα πρέπει να παλέψει με τις δικές της δυνάμεις για να σταθεί, αλλά και για να κατακτήσει μια καλύτερη θέση στο μέλλον. Όταν, όμως, βλέπουμε ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη χώρα μας είναι πενιχρές –πέφτοντας 64% στα 1,9 δισ. ευρώ το 2007– διαπιστώνουμε ότι χάνουμε τη μάχη. Πέσαμε από την 119η θέση διεθνώς στη 126η μέσα σε ένα χρόνο. Αυτή είναι αδιάψευστη ψήφος δυσπιστίας στις προοπτικές της χώρας. Οι κύριοι λόγοι, σύμφωνα με τις αναλύσεις διεθνών οργανισμών, είναι οι συχνές αλλαγές στη φορολογία, η γραφειοκρατία και η διαφθορά.
Αυτά τα προβλήματα ταλαιπωρούν τους κατοίκους της χώρας, οι οποίοι δεν μπορούν να διαφεύγουν με την ίδια ευκολία που ξεγλιστράει το κεφάλαιο.
Και όταν οι πολίτες αναζητούν στήριγμα τι βλέπουν; Η κυβέρνηση, όπως και οι προηγούμενες, ακινητοποιείται από σκάνδαλα (υπαρκτά και υποτιθέμενα), εσωκομματικές τριβές, την ανεπάρκεια των επιτελείων της και τον φόβο του πολιτικού κόστους. Η κρατική μηχανή, αντί να διευκολύνει τη ζωή των πολιτών, συχνά λειτουργεί σαν να έχει σκοπό την ταλαιπωρία και την εκμετάλλευσή τους. Το βλέπουμε στις εφορίες, στα νοσοκομεία, στις πολεοδομίες – οι πολίτες μπαίνουν σαν να ήταν ικέτες σε ναούς δύστροπων και απρόβλεπτων θεών. Γι’ αυτό είναι πρόθυμοι να προσφέρουν το φακελάκι για να εξαγοράσουν την εύνοια των υπαλλήλων. Οι πιο καταφερτζήδες πολίτες υποτάσσουν το σύστημα στη δική τους βούληση, ενώ οι υπόλοιποι μπορούν μόνο να ελπίζουν, γνωρίζοντας ότι αν αδικηθούν είναι σχεδόν αδύνατο να βρουν το δίκιο τους. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα αυξημένο στην επαρχία, όπου μικρά και όχι τόσο μικρά συμφέροντα συμπράττουν με τοπικούς άρχοντες και ισοπεδώνουν κάθε έννοια δικαίου.
Η ένταξη γειτονικών χωρών στην Ε.Ε., παρότι θα δώσει νέα ώθηση στην ανάπτυξη μέσω εμπορίου και τουρισμού, θα αλλάξει την Ελλάδα και με άλλους τρόπους. Κεφάλαια φεύγουν για να επενδυθούν στους γείτονες μας (5,3 δισ. ευρώ πέρυσι), και εδώ χάνονται θέσεις εργασίας. Ο κίνδυνος το ανεπτυγμένο οργανωμένο έγκλημα σε κάποιες από αυτές τις χώρες να βρει πρόσφορο έδαφος εδώ αυξάνει πολύ την αίσθηση ανασφάλειας των πολιτών.
Στον χώρο της ενέργειας, του περιβάλλοντος και της διαχείρισης απορριμμάτων, βλέπουμε να κυριαρχεί η προχειρότητα και η ευκολία, υπονομεύοντας τις προσπάθειες να αναπτυχθεί η ανακύκλωση και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αντί να έχουμε κάτι για το οποίο μπορούμε να καμαρώνουμε, βυθιζόμαστε στα σκουπίδια και τη σπατάλη.
Αλλά το πιο θλιβερό στην Ελλάδα σήμερα είναι η έλλειψη ιδεών. Ούτε οι πολιτικοί ούτε οι διανοούμενοι έχουν κάτι να προτείνουν που θα δώσει πνοή στον δημόσιο διάλογο. Όλοι γύρω από τα ίδια προβλήματα γυρίζουν, επαναλαμβάνοντας τα ίδια πράγματα. Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά θα περιμέναμε περισσότερα από ένα λαό που, αν μη τι άλλο, ήξερε να σκέφτεται.
Η μοναξιά ορίζεται και από την πολιτική. Δεν είναι μόνο συνέπεια συναισθηματικής απομόνωσης και αδιεξόδων. Ο πολίτης κοιτάζει γύρω για ιδέες, στήριγμα και παρηγοριά. Όταν τίποτα δεν εμπνέει εμπιστοσύνη τότε η μοναξιά γίνεται αφόρητη.
Παρατηρήσεις
1. Να συντάξετε μια περίληψη του παραπάνω άρθρου (80-85 λέξεις). 25 μονάδες
2. Να εντοπίσετε τρεις περιπτώσεις χρήσης τεκμηρίων ως μέσων πειθούς. 9 μονάδες
3. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου. 6 μονάδες
4. «Αλλά το πιο θλιβερό στην Ελλάδα σήμερα είναι η έλλειψη ιδεών. […] Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά θα περιμέναμε περισσότερα από ένα λαό που, αν μη τι άλλο, ήξερε να σκέφτεται»: Να αναπτύξετε την παραπάνω σκέψη σε μια παράγραφο. 10 μονάδες
5. Μιλήστε ελεύθερα για όσα αισθάνεστε ότι πνίγουν τους πολίτες στις μέρες μας. Τι φταίει, πού οδηγεί, πώς θα αντιμετωπιστεί; 50 μονάδες
μήνυμα καλωσορίσματος
τολμάμε να σκεφτόμαστε, σκεφτόμαστε όσα γράφουμε, σεβόμαστε όσα λέγονται, κρίνουμε γιατί κρινόμαστε.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)
